Uşağınızın idmanla məşğul olması bir çox fayda təmin edir və bu faydalar yalnız fiziki sağlamlıqla məhdudlaşmır. Budur, uşağınızın idmandan necə inkişaf edə biləcəyi:

1. Fiziki inkişaf

• Bacarıq inkişafı: İdman uşağınızın koordinasiya, balans, güc və elastiklik kimi əsas fiziki bacarıqları inkişaf etdirməsinə kömək edir. Bu əsas bacarıqlar ümumi fiziki inkişaf üçün vacibdir.
• Sağlam vərdişlər: İdmanla müntəzəm məşğul olmaq sağlam, aktiv həyat tərzini təşviq edir və bu, uşaqlıqda piylənmənin və əlaqədar sağlamlıq problemlərinin qarşısını almağa kömək edə bilər.
• Fitnes və dözümlülük: İdman ürək-damar sağlamlığını, dözümlülüyü və ümumi fiziki hazırlığı artırır, bu da daha sağlam bir həyatın əsasını qoyur.

2. Sosial inkişaf

• Komanda işi və əməkdaşlıq: Komanda oyunlarında iştirak uşağınıza ortaq bir məqsədə çatmaq üçün başqaları ilə işləməyin əhəmiyyətini öyrədir. Onlar ünsiyyət qurmağı, komanda yoldaşlarını dəstəkləməyi və bir qrup daxilində fərqli rolları başa düşməyi öyrənirlər.
• Dostluq və sosial bacarıqlar: İdman uşağınız üçün dostlar qazanmaq və paylaşmaq, empatiya və əməkdaşlıq kimi sosial bacarıqları inkişaf etdirmək üçün əla fürsət yaradır.
• Hörmət və idmançılıq: İdman vasitəsilə uşağınız başqalarına, o cümlədən komanda yoldaşlarına, rəqiblərinə, məşqçilərə və hakimlərə hörmət etməyi öyrənir. Onlar həmçinin ədalətli oyun və dürüstlüyün əhəmiyyətini dərk edirlər.

3. Emosional inkişaf

• Uğur və məğlubiyyətlə mübarizə: İdman uşağınıza qələbələri təvazökarlıqla, məğlubiyyətləri isə ləyaqətlə qarşılamağı öyrədir. Onlar davamlı olmağı öyrənir və anlayırlar ki, həm uğur, həm də çətinliklər həyatın bir hissəsidir.
• Özünəinam və özünəhörmət: İdmanda məqsədlərə çatmaq, istər yeni bacarığı mənimsəmək, istərsə də oyunda qalib gəlmək uşağınızın özünəinamını və özünə hörmətini artırır. Onlar zəhmətlərinin və səylərinin nəticələrini görməyə başlayırlar.
• Emosional tənzimləmə: İdman uşaqların frustrasiya, həyəcan və məyusluq kimi emosiyaları idarə etmələrinə kömək edir ki, bu da onların emosional tənzimlənməsini yaxşılaşdırır.

4. Psixoloji yaxşı hal

• Stressin azaldılması: Fiziki fəaliyyət stressi və narahatlığı azaltmaq üçün əla bir üsuldur. İdman enerjinin və emosiyaların pozitiv şəkildə çıxarılmasına kömək edir, bu da uşağınızın psixoloji sağlamlığını qorumağa kömək edir.
• Fokus və nizam-intizam: İdman konsentrasiya, nizam-intizam və səbr tələb edir ki, bu da uşağınızın akademik və digər həyat sahələrində faydalı ola bilər.
• Mənsubluq hissi: Bir komandanın və ya idman icmasının bir hissəsi olmaq uşağınıza mənsubluq və özünü şəxsiyyət kimi hiss etmək hissini verir ki, bu da psixoloji inkişaf üçün vacibdir.

5. Həyat bacarıqlarının inkişafı

• Məqsəd qoyma: İdman uşağınıza məqsədlər qoymağın və onlara çatmaq üçün çalışmağın əhəmiyyətini öyrədir. Bu, çox motivasiyaedici ola bilər və akademik və şəxsi inkişaf kimi digər sahələrə də təsir göstərə bilər.
• Zamanın idarə edilməsi: İdmanı məktəb və digər fəaliyyətlərlə balanslaşdırmaq uşağınıza vaxtını effektiv idarə etməyi öyrədir ki, bu da ömür boyu uğur üçün vacib bir bacarıqdır.
• Liderlik: İdman uşağınıza komanda kapitanı olmaq və ya nümunəvi davranış göstərmək kimi liderlik rollarını öz üzərinə götürmək üçün imkanlar yaradır ki, bu da məsuliyyət və liderlik keyfiyyətlərini inkişaf etdirir.

Nəticə

Uşağınızın rutinində idmanı bir hissə etmək onun inkişafına hərtərəfli yanaşma təmin edə bilər. Fiziki sağlamlığın yanında, idman sosial, emosional və psixoloji bacarıqların inkişafına da kömək edir. İdman vasitəsilə uşağınız, yetkinlik dövründə də faydalana biləcəyi dəyərli həyat dərslərini öyrənir.

Uşağınızın idmanla məşğul olarkən təhlükəsizliyini təmin etmək üçün nəzərə almalı olduğunuz bir neçə vacib məqam var. Budur, uşağınızın fiziki fəaliyyət göstərdiyi zaman təhlükəsizliyini təmin etməyin yolları:

1. Təhlükəsiz mühit

• Fiziki təhlükəsizlik: İdman mühiti iti əşyalar, qeyri-bərabər səthlər və ya sürüşkən döşəmələr kimi təhlükələrdən azad olmalıdır. Uşağınızın məşğul olduğu fəaliyyət üçün məkan uyğun olmalıdır.
• Emosional təhlükəsizlik: Uşaqlar dəstəkləndiklərini və həvəsləndirildiklərini hiss etməlidirlər, onlara təzyiq göstərilməməli və ya tənqid edilməməlidirlər. Müsbət və stressiz mühit onların fəaliyyətdən zövq almalarına və özlərinə inamlarının artmasına kömək edir.

2. Uyğun avadanlıqlar

• Düzgün təchizat: Uşağınızın məşğul olduğu fəaliyyət üçün düzgün avadanlıqlardan istifadə etdiyinə əmin olun, məsələn, velosiped üçün dəbilqə, futbol üçün ayaq qoruyucusu və ya qaçış üçün uyğun ayaqqabı. Avadanlıqların düzgün ölçüdə və yaxşı vəziyyətdə olması vacibdir.
• Yaşa və ölçüyə uyğunluq: Avadanlıqlar uşağınızın yaşı, ölçüsü və bacarıq səviyyəsinə uyğun olmalıdır. Məsələn, daha kiçik uşaqlar üçün daha kiçik toplar, yüngül çubuqlar və ya aşağı basketbol halqaları lazım ola bilər.

3. Uşağın xüsusiyyətlərinin nəzərə alınması

• Yaş: Uşağınızın inkişaf mərhələsinə uyğun fəaliyyətlər seçin. Daha kiçik uşaqlar üçün sərbəst oyunlar faydalı ola bilər, yaşı böyük uşaqlar isə daha çox təşkilatlanmış idmanla məşğul ola bilərlər.
• Ölçü: Uşağınızın ölçüsünü nəzərə alaraq fəaliyyətlər seçin. Bəzi idman növləri kiçik və ya böyük uşaqlar üçün uyğunlaşdırılmalıdır ki, onlar təhlükəsiz şəkildə iştirak edə bilsinlər.
• Bacarıq: Uşağınızın fiziki və bacarıq səviyyəsini nəzərə alın. Fəaliyyətlər onların bacarıqlarını sınamalı, lakin onları çox yormamalıdır. Çox ağır və ya bacarıqlarını aşan məşqlərdən çəkinin.

4. Nəzarət və rəhbərlik

• Böyüklərin nəzarəti: Uşaqlara həmişə məsuliyyətli böyüklər tərəfindən nəzarət edilməli, bu şəxs rəhbərlik etməli, təhlükəsizliyi təmin etməli və lazım gəldikdə müdaxilə etməlidir.
• Təcrübəli təlimçilər: Uşağınız təşkilatlanmış idman və ya dərslərdə iştirak edirsə, təlimçilərin uşaqlarla işləmək təcrübəsi və uyğun ixtisaslarının olmasına əmin olun.

5. İsinmə və soyuma

• İsinmə məşqləri: Uşağınıza məşqə başlamazdan əvvəl isinmə məşqləri etməyi tövsiyə edin ki, bu da əzələləri və oynaqları hazırlayır və zədə riskini azaldır.
• Soyuma mərhələsi: Məşqdən sonra soyuma mərhələsi əzələlərin sərtləşməsinin qarşısını alır və bərpa prosesinə kömək edir.

6. Hidratasiya və qidalanma

• Kifayət qədər su içmək: Uşağınızın məşq öncəsi, zamanı və sonrasında kifayət qədər su içməsini təmin edin, xüsusilə isti havalarda su içməyi unutmasınlar.
• Balanslı qidalanma: Sağlam və balanslı qidalanma uşağınızın fiziki fəaliyyətini dəstəkləyir, böyümə və idman üçün lazım olan enerji və qida maddələrini təmin edir.

7. Dincəlmə və bərpa

• Kifayət qədər dincəlmək: Uşağınızın məşqlər arasında kifayət qədər istirahət etməsinə diqqət yetirin. Həddindən artıq məşq yorğunluğa səbəb ola bilər və zədə riskini artırır.
• Bədənin dinlənməsi: Uşağınıza bədənlərini dinləməyi öyrədin. Əgər ağrı, başgicəllənmə və ya həddindən artıq yorğunluq hiss edirlərsə, dərhal məşqi dayandırmalı və istirahət etməlidirlər.

Bu məqamları nəzərə almaqla, uşağınızın idmandan zövq almasını təmin edə bilər və zədə və ya narahatlıq riskini minimuma endirə bilərsiniz. Uşaqlıqda formalaşan təhlükəsiz idman vərdişləri, sağlam fiziki aktivliklə dolu bir ömrün təməlini qoya bilər.

Uşağımın nə qədər məşqə ehtiyacı var? Fiziki aktiv olmaq uşağınız üçün bir çox cəhətdən faydalıdır. Bu, uşağınızın:

• Fiziki inkişafına
• Sosial inkişafına
• Emosional sağlamlığına
• Məktəbdə öyrənməsinə kömək edə bilər.

Uşağınızın nə qədər məşq etməli olduğu onun yaşına bağlıdır.

5-12 yaşlı uşaqlar hər gün ən azı 60 dəqiqə orta və ya yüksək intensivlikli fiziki fəaliyyətlə məşğul olmalıdırlar. Bu fiziki fəaliyyətin hamısı bir dəfəyə edilməməlidir – o, kiçik müddətlərə bölünə bilər. Uşağınız hər həftə ən azı 3 gün yüksək intensivlikli məşqlər və gücləndirici məşqlər etməlidir.

Orta intensivlikli məşq

Orta intensivlikli fiziki fəaliyyət zamanı uşağınız məşq edərkən danışa bilər. Bu fəaliyyətlərə aşağıdakılar daxil ola bilər:

• Tez yerimək
• Dostlarla velosiped sürmək
• Rəqs etmək

Yüksək intensivlikli məşq

Yüksək intensivlikli fiziki fəaliyyət uşağınızı yorğunlaşdıracaq və ürək döyüntüsünü artıracaq. Bu fəaliyyətlərə aşağıdakılar daxil ola bilər:

• Futbol və ya netbol oynamaq
• Qaçmaq
• Aerobika
• Üzgüçülük
• İplə tullanmaq

Gücləndirici məşqlər

Uşağınız həmçinin əzələləri və sümükləri gücləndirən müxtəlif fəaliyyətlərlə məşğul olmalıdır, məsələn:

• "Sit-up" (qarın əzələlərini gücləndirən hərəkət)
• "Push-up" (qolları gücləndirən hərəkət)
• "Lunge" (ayaqları gücləndirən hərəkət)
• "Squat" (baldır əzələlərini gücləndirən hərəkət)
• Hoppanma, tullanma, dırmanma və ya qaçma kimi digər məşqlər

Oturma

Uşağınızı daha çox hərəkət etməyə təşviq edə və onların oturmaqla keçirdikləri vaxtı məhdudlaşdıra bilərsiniz.

Avstraliya hökuməti 5-17 yaş arası uşaqların əyləncə üçün gündə 2 saatdan çox ekrana baxmamasını tövsiyə edir, o cümlədən:

• Televiziya
• Oturaq elektron oyunlar
• Ağıllı telefonlar da daxil olmaqla portativ elektron cihazlar
• Kompüterlər

2-5 yaş arası uşaqların gündə 1 saatdan çox ekrana baxmaması tövsiyə olunur. 2 yaşdan kiçik uşaqların isə heç bir ekran vaxtına ehtiyacı yoxdur.

Uşağınızı təşviq edə bilərsiniz:

• Onlayn olmaq əvəzinə dostları ilə şəxsən görüşərək oyun oynamağa və ya dərslə məşğul olmağa
• Gündə 2 saatdan az ekran qarşısında vaxt keçirməyə
• Dərs arasında fasilələr verərək, bu fasilələrdə hərəkət etməsinə

Uşağımın məşq zamanı zədələnməsinin qarşısını necə ala bilərəm?

Böyüklər kimi, uşaqların da müxtəlif bacarıq və fitnes səviyyələri var. Uşağınız üçün uyğun olan məşq növü və miqdarı onların:

• Yaşı
• Fitnes səviyyəsi
• Maraqları

tərəfindən müəyyən edilir.

Təşkil edilmiş idman növləri ilə məşq edərkən, xüsusilə də uşağınızın tükənmə əlamətlərinə diqqət yetirin. Əgər uşağınız yorğun, zədələnmiş və ya məşqdən sonra bərpa olmaqda çətinlik çəkirsə, demək ki, o çox məşq edir.

Zədələnmə və tükənmənin qarşısını almağa kömək edə bilərsiniz:

• Müxtəlif növ məşqlər etməklə
• Müxtəlif idman növlərini sınamaqla

Başqa edə biləcəyiniz şeylər:

• Həftədə bir gün uşağınızın təşkil olunmuş idmandan istirahət etməsinə şərait yaradın, bu zaman o, hələ də başqa yollarla aktiv ola bilər.
• Uşağınızın yalnız gücü, bacarıqları və təcrübəsi olan fəaliyyətləri etməsinə əmin olun.
• Onların düzgün təhlükəsizlik avadanlıqlarından istifadə etmələrinə əmin olun, məsələn, ağız qoruyucusu və ya dəbilqə.
• Əgər uşağınız zədələnibsə, həkimlə və ya fizioterapevt kimi başqa bir ixtisaslı şəxslə danışın. Uşağınızın məşqə qayıtmadan əvvəl kifayət qədər bərpa olmasına da əmin olun.

Ərşad Novruzzadə

Fizioterapevt