Hamiləlik dövrü

Hamiləlik zamanı ana bətnində olduğu vaxtdan başlayaraq uşağın həyatının erkən dövrü onun inkişafı üçün ən önəmli dövrdür.

Sağlam hamiləlik

Qidalanma

Hamilə psixologiyası

Atanın dəstəyi

Həftəlik izləmə

Məqalələr

Hamiləlik dövründə çəki artımı

Qadının hamiləlikdən əvvəl normal çəkidə olmağı hamiləliyin müsbət gedişatı ilə nəticələnir. Hamiləlik dövründə kilo almaq üçün tövsiyə olunan nisbətlər hamiləlikdən əvvəl qadının BMI-ə (bədən kütlə indeksi) uyğun olaraq təyin olunur. 

                      Çəki (kq) 

     BMI=  _______________         

                     Boy2 (metr)

 

BMI-ə görə hər bir hamiləlik ilə çəki artımı

BMI<18.5 aşağı çəkisi. Hamiləlik vaxtında çəkinin artması – 12.5-18 kq

18.5≤BMI <24.9 normal çəkisi. Hamiləlik vaxtında çəkinin artması – 11.5 -16 kq

25≤BMI <29.9 artıq çəkidə olmağı. Hamiləlik vaxtında çəkinin artması – 7- 11.5 kq

30≤BMI piylənmə. Hamiləlik vaxtında çəkinin artması – 5-9 kq

İlk üç ayda 0,5-2 kq çəki artımı tövsiyə olunur.

Çoxdöllü hamiləlik üçün tövsiyə olunan kilo fərqlidir və mütəxəssis mülahizəsini tələb edir. 

 

Daima yemək

Gün ərzində mütəmadi yemək (əsas və aralıq yeməklər) tövsiyə olunur. Hər yeməklə müxtəlif növ ərzaqları birləşdirmək tövsiyə olunur.

Hamilə qadınlar tez-tez ürək bulanmasından əziyyət çəkirlər. Tez-tez az miqdarda yemək, yeməyi yaxşı çeynəmək əksər hallarda simptomları yüngülləşdirə bilər. Yemək və içki hissələrini bir-birindən ayırmaq, az yağlı kreker və ya kreker kimi quru qidaları yemək, soda və qızardılmış yağlardan çəkinmək də rahatlıq təmin edə bilər.

Hamiləlik dövründə şirniyyat və şirinləşdirilmiş içkilərin qəbulunu azaltmaq tövsiyə olunur. Bundan başqa doymuş yağ, xolesterol və trans yağları ilə zəngin olan qidaların qəbulu tövsiyə olunmur.

Az yağlı qidalar tövsiyə olunur. Yağ və xolesterolu az olan qidalara, yəni 5%-ə qədər yağlı süd məhsulları, yağsız mal əti, toyuq və hinduşka kimi məhsullara üstünlük verilməlidir (bişirməzdən əvvəl dərini çıxarın).     

Qızardılmış deyil, suda bişirilmiş və qaynadılmış qidalara üstünlük verilməlidir.

Kofeinli məhsulların, yəni kofeini yüksək olan enerji içkilərinin, türk qəhvəsi və qara qəhvənin qəbulunu minimuma endirmək tövsiyə olunur. Qəhvə, çay və kakaolu içkilərin qəbulu gün ərzində cəmi üç stəkana qədər azaldılmalıdır. Kofein bədənə həyəcanverici təsir göstərir. Hamiləlik dövründə kofein ananın bədənindən daha az ifraz olunur. Kofein plasentadan dölə keçir, parçalanma qabiliyyətini itirir. Bəzi  tədqiqatlar göstərir ki, gündə 150 ​​mq-dan çox kofein qəbulu erkən doğuşa səbəb ola bilər. Kofein həyəcanverici vasitə olaraq qan təzyiqi və ürək vurmalarını  artıra, qadınlarda və döldə yuxu pozuntularına səbəb ola bilər.

Kofein tərkibi içkinin növündən və hazırlanma üsulundan asılıdır. Bir filtrdə hazırlanan 250 ml qəhvənin tərkibində təxminən 100 mq kofein, bir stəkan çayda  50 mq kofein və bir stəkan  kolada 40 mq kofein var.

Şəkər əvəzediciləri kimi polisaxaridlərin də hamiləlik dövründə qəbulu tövsiyə olunmur.

Duz və monosodyum qlutamat (MSG)

Duz qəbulunu azaldaraq gün ərzində 5 qr duz (1 çay qaşığı) tövsiyə olunur. Bu  gündə 2300 mq sodyuma bərabərdir. Bu miqdarda bişmiş yeməklərdə və hazır yeməklərdə olan duz var. Ticarət məhsullarında duzun miqdarı etiketdə natrium kimi göstərilir. Xüsusən hamiləlikdən üç ay əvvəl (və ya hamiləlikdən ən az bir ay əvvəl), eləcə də hamiləlik və laktasiya dövründə bütün qadınlara (qalxanvari vəzi funksiyasından əziyyət çəkən qadınlardan başqa) lazımi miqdarda yodlaşdırılmış duzun qəbulu tövsiyə olunur. Həddindən artıq duz/natrium qəbulu qan təzyiqinə təsir göstərə bilər.

Ümumi qaydalara əlavə olaraq yeməkləri planlaşdırarkən B12 vitamini və sink qəbulunu da nəzərə almaq məsləhətdir.

 

Hamiləlik zamanı mikronutriyentlər (fol turşusu, dəmir)

Fol turşusu

Hamiləlik zamanı qan azlığının (anemiya) qarşısını almaq və dölün inkişafı üçün fol turşusu qəbul etmək tövsiyə edilir. Hətta yaxşı olardı ki, hamiləlikdən ən azı bir ay əvvəl qadın fol turşusu qəbul etsin (gündəlik 400 mg). Bunun üçün dəraman preparatından başqa fol turşusu (folat) ilə zəngin olan paxlalı bitkilər, sitrus və yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər qəbul etmək tövsiyə olunur. Qeyd etmək vacibdir ki, hamiləik zamanı təbii folat orqanizmin ehtiyaclarını tam təmin etmədiyinə görə fol turşusunu əlavə kimi qəbul etmək zərurəti yaranır.

Hamiləliyin ilk üç ayında fol turşunun qəbulu xüsusilə vacibdir, çünki həmin vaxt uşaqda sinir sistemi formalaşır və fol turşusu sinir borusunun qüsurlu olma riskini azaldır. Fol turşusu B qrup vitaminlərə aiddır və DNT-nın  qurulması üçün lazımdır  (DNT bədənin hər hüceyrəsinin əsas komponentidi).

Dəmir

Hamiləliyin üçüncü ayının sonunda və doğuşdan 6 həftə sonra hər gün        30mq dəmir qəbulu tövsiyə olunur. Hətta dəmir və fol turşusunun kombinə olunmuş birləşməsini qəbul etmək olar. Bundan başqa, dəmirlə zəngin olan heyvan (yağsız dana əti, hind toyuğu əti) və bitki mənşəli qidaları da qəbul etmək lazımdır. Bitki mənşəli məhsullara isə müxtəlif növ paxlalı bitkilər (məsələn, lobya, mərci, maş), yulaf yarması, quru meyvələr, badam, qoz-fındıq daxildir. Süd və süd məhsulları, qəhvə və çay dəmirin mənimsənilməsinə mane olduöundan yuxarıda tövsiyə olunan qidalarla birgə yeyilməsi məsləhət görülmür. 

C vitamini dəmirin mənimsənilməsinə kömək edir və buna görə dəmir əlavəsini  C vitamini ilə zəngin olan qidalarla (sitrus meyvələri, pomidor, bibər, kivi, yemiş və kələm) birlikdə qəbul etməyiniz tövsiyə olunur. 

Hamiləlik dövründə qanın həcmi artır, çünki dölün qan ehtiyaclarının ödəməliməsi üçün daha çox dəmirə ehtiyac olur. Dəmir çatışmazlığı  qadında yorğunluq, zəiflik, baş ağrısı, nəfəs darlığı və nəbzin artması kimi simptomlara səbəb ola bilər.  Bundan əlavə, hamiləlik dövründə döldə dəmir ehtiyatları yaranır.

   

 

Hamiləlik dövründə vacib vitaminlər

Su

Hamiləlik zamanı kifayət qədər su içmək zəruridir. Suyun miqdarı fiziki aktivlikdən və ətraf mühit şərtlərindən asılı olaraq dəyişə bilər, ancaq gün ərzində əsasən su olmaqla ən azı iki litr maye qəbul etmək tövsiyə olunur. Suyu yemək zamanı və yeməkdən sonra içmək olar. Kifayət qədər maye qəbulu uşağın vaxtından tez doğulma riskini azaldır. Hamiləlik zamanı sidiyin açıq rəngli olması da yaxşı göstəricidir.

Kalsium

Kalsium dölün inkişafı, sümük sistemi üçün lazımdır. Əsas kalsium mənbələri süd və süd məhsulları, balıq konservləri (sümükləri ilə birgə sardina), soyadır. Əlavə kalsium mənbələri isə  badam, ağ kələm, gül kələm və s. hesab olunur.

Yod

Hamiləlikdən ən azı bir ay əvvəl və bütün hamiləlik boyu qadına 150-250 mikroqram yod qəbul etmək tövsiyə olunur. Həyatın bütün mərhələlərində yodun qəbulu sağlamlıq üçün faydalı bir elementdir. Yod tiroid vəzin düzgün işləməsi və hamiləlik boyu dölün beyninin normal inkişafı üçün lazimdır.

 Əsas yod mənbələri: dəniz məhsulları, süd məhsulları (xüsusilə təbii süd), yumurta və  yodlaşmış duz (1 q duzun tərkibində 30 mkq yodun olması şərtilə). Yod çatışmamazlığı tiroid vəzin funksiyasının azalmasına, endemik zoba, fiziki  və əqli inkişafın ləngiməsinə səbəb ola bilər. Hamiləlik vaxtı yod çatışmamazlığı kretinizm xəstəliyinə (əqli inkişafın ləngiməsi) səbəb ola bilər. Hətta hamiləlik vaxtı kiçik yod çatışmazlığı uşağın məktəb yaşına qədər və sonrakı mərhələlərində sinir sisteminə təsir edə bilər.

 

D vitamini

Bütün hamiləlik dövründə və hamiləlikdən sonra qadına vitamin D qəbulu tövsiyə edilir. Gün ərzində D vitaminin miqdarı 200-400 beynəlxalq vahid qəbulu olmalıdır. Yağlı balıq (qızılbalıq, sardina), qırmızı ət, yumurta, süd məhsulları D vitamini mənbələridir.

D vitamini gen tənzimləyici rol oynayır. Hamiləlik vaxtı D vitamini çatışmazlığı immun sistemin zəifləməsinə səbəb ola bilər. D vitamininin metabolik rolu var və bağırsağlarda kalsiumun mənimsənilməsində də iştrak edir.


 

 




 

Endometrioz

Endometrioz qadınlarda uşaqlığın daxili səthini örtən endometrium təbəqəsinin uşaqlıqdan kənar yerlərdə yerləşməsidir. Xəstəliyin dəqiq səbəbi bilinməsə də, bu barədə bir çox nəzəriyyələr irəli sürülmüşdür. Bunlardan ən çox diqqət çəkənlər isə aşağıdakılardır:

Genetik faktorlar nəzəriyyəsi – ailəsində  endometrioz olan xəstələr daha çox risk qrupuna daxildirlər.

Tərs axım mensturasiya nəzəriyyəsi – aybaşı qanaxması ilə birgə uşaqlığın daxili səthindəki hüceyrələr vagina yoluyla bədəndən kənar edilir. Bəzən az miqdarda geriyə doğru axım baş verir, uşaqlığın daxili səthini örtən hüceyrələr uşaqlıq boruları ilə qarın boşluğuna doğru axır və buradakı orqanlarda yerləşərək endometrioza səbəb olur.

Qan və limfa vasitəsiylə yayılma, immun sistemin fəaliyyətindəki çatışmazlıqlar və bir çox nəzəriyyələrin mövcud olmasına baxmayaraq heç bir nəzəriyyə xəstəliyin yaranma səbəbini tam açıqlaya bilmir.

 

Endometriozun əlamətləri nələrdir?  

Endometriozlu xəstələrin əsas şikayəti mensturasiya zamanı baş verən ağrılarıdır. Zaman keçdikcə ağrılar şiddətini artıra bilər. Xəstəliyin digər çox yayılmış əlamətləri cinsi əlaqə zamanı ağrılar, sidiyə çıxma və ya defekasiya (nəcisə çıxma) zamanı baş verən ağrılar, sonsuzluq, ishal, qəbizlik, yorğunluq və s. Endometrioz zamanı baş verən ağrılar heç də həmişə xəstəliyin ağırlıq dərəcəsi ilə uyğun gəlmir, bəzən  yüngül ağrılar zamanı kəskin endometrioz, şiddətli ağrılar zamanı isə yüngül dərəcəli endometrioz təyin edilər.

 

Endometriozun diaqnostikası necə aparılar?

Endometrioz diaqnozunun qoyulması üçün bir çox müayinələr edilir – ginekoloji və ya çanaq müayinəsi, USM, MRT və laparoskopiya. Lakin ən etibarlı üsul laparaskopiyadır ki, bu zaman biz həm biopsiya alaraq diaqnozumuzu təsdiqlərik, həm də endometriozlu nahiyyələri tam olaraq çıxararaq müayinə və müalicəmizi birlikdə tamamlamış oluruq.

 

Endometrioz müalicəsi

Endometriozlu xəstərə ağrı şiddətini zəiflətmək üçün qeyri-steroid iltihab əleyhinə preparatlar yazılır. Hamiləlik planlamayan xəstələrdə hormonal müalicəyə başlamaq olar, lakin nəzərə alınmalıdır ki, hormonal müalicə birdəfəlik həll yolu deyildir və müalicə bitdikdən sonra xəstəlik əlamətləri yenidən qayıda bilər. Buna görə də hazırda endometrioz üçün ən effektiv müalicə məhz cərrahi müalicədir.

                                                                                           




 

Hamiləlik və fiziki aktivlik

Fiziki aktivlik hamiləlik və zahılıq dövründə qadın və onun uşağı üçün çox faydalıdır .Məsələn, gündə 30 dəqiqə (45 dəqiqədən çox olmamaq şərti ilə) zirək yeriş kimi fiziki aktivlik hamiləlik və zahılıq dövründə ürəyin və ağciyərlərin sağlamlığı üçün çox faydalıdır. Elmi tədqiqatlar göstərir ki, mülayim-güclü fiziki aktivlik hamilə qadınların əksəriyyəti üçün riskli deyil. 

Hamilələrin fiziki aktivlik barəsində həkimdən məsləhət almalı olduğu hallar:  

  • Ürək və ağciyər xəstəlikləri 

  • Qanaxma

  • Arterial təzyiq

  • Cift gəlişi

  • Şəkərli diabet

  • Qıcolma və.s

Hamiləlik dövründə fiziki aktivlik həftədə 3 dəfə 15 dəqiqə mülayim aktivlikdən başlamalı və tədricən müddəti artmalıdır. 

Aktivliyin intensivliyinin düzgün seçilməsini qiymətləndirmək üçün yaxşı test danışmaqdır. Fiziki aktivlik zamanı söhbət etdikdə əgər təngnəfəslik həddindən çox olursa, deməli aktivliyin gərginliyini azaltmaq lazımdır. 

Aşağıda göstərilən hallarda fiziki aktivliyi dayandırmaq və həkimə müraciət etmək lazımdır: 

  • Həddindən çox təngnəfəslik

  • Ürəkdə ağrı və döyüntü

  • Baş gicəllənməsi

  • Doğuşun başlanması

  • Qanaxma

  • Qarın bel nahiyyəsində ağrılar və s.

 

Hamiləlik dövründə fiziki aktivlik zamanı nəyə diqqət etmək lazımdır?

  • İsti havada fiziki aktivlikdən çəkinmək 

  • Yüksək fiziki aktivlik zamanı qidalanmaya diqqət etmək 

  • Temperatur 32 və daha yüksək olan  suda üzməmək 

  • Yüksəkliyə çıxmamaq 

 

Hamiləlik və koronovirus: müalicə və diaqnostika

Şübhəli COVİD-19 olan hamilə qadınlarda diaqnostik metodların tətbiqi xüsusiyyətləri: 

  1. Döş qəfəsinin kompüter tomoqrafiyası COVID-19 (fetusa aşağı dozada radiasiya verir və hamiləlik dövründə ağlabatan şəkildə istifadə edilə bilər). KT üçün xəstənin məlumatlı razılığını almaq, habelə qarını qoruyucu xüsusi bir ekranla örtmək lazımdır (rentgen qoruyucu önlük).

  2. Maqnit  rezonans tomoqrafiyası venadaxili gadolinium kontrastı olmadan hamiləliyin istənilən mərhələsində aparıla bilər. Hamiləlik dövründə diaqnostik ultrasəs müayinəsinin dölə zərərli təsir göstərdiyinə dair heç bir dəlil yoxdur. Bununla birlikdə, mexaniki və istilik indekslərinin 1.0-dən az olması tövsiyə olunur.

  3. Exo-KG hamilə qadınlar, doğuşda olan qadınlar və tənəffüs çatışmazlığı əlamətləri olan qadına tövsiyə olunur.

  4. Mümkünsə, bütün planlaşdırılan ziyarətlərin vaxtını dəyişdirin. Mümkün olan maksimum fasilədə xəstələrin ziyarətini planlaşdırın

 

Hamiləlik dövründə COVID-19 müalicəsinin xüsusiyyətləri

Xəstəliyin orta və ağır formaları COVID-19 olan hamilə qadınların xəstəxanaya yerləşdirilməsinə dair göstərişdir. Xəstəliyin yüngül forması ilə hamilə qadınlar, mümkün olduğu təqdirdə, yerli terapevt və antenatal klinikanın mama-ginekoloqunun nəzarəti altında evdə müalicə ala bilərlər. Şübhəli, ehtimal olunan və ya təsdiqlənmiş COVID-19 xəstəliyi olan xəstələr, ilk növbədə, tibbi müayinəyə göndərilməlidir.

 

Etiotrop müalicə

Hamiləlik və laktasiya dövründə qadınlarda COVID-19 üçün etiotropik müalicə hələ inkişaf etdirilməyib. Ribavirin və rekombinant interferon beta-1b hamiləlik zamanı əks göstərişdir. Bununla birlikdə, etiotropik bir müalicə olaraq, sağlamlıq səbəbi ilə yeni koronavirusa qarşı təsirini nəzərə alaraq antiviral dərmanlar təyin etmək mümkündür. Digər hallarda, hamiləlik dövründə və ana südü ilə qidalanma zamanı təhlükəsizliyi nəzərə alınmalıdır.

Lopinavir + ritonavir dərmanlarının təyin edilməsi anaya gözlənilən fayda döl üçün potensial riskdən çox olduqda mümkündür: 400 mq lopinavir + 100 mq ritonavir tablet şəklində 14 gün ərzində hər 12 saatdan bir təyin olunur. Peroral qəbul edilməsi mümkün deyilsə, dərmanlar (400 mq lopinavir + 100 mq ritonavir) nazogastral borudan süspenziya (5 ml) şəklində 14 gün ərzində hər 12 saatdan bir tətbiq olunur.

Müalicəyə mümkün qədər erkən başlamaq lazımdır ki, bu da sağalmanı tezləşdirir. Xəstəliyin ağır gedişi olan hamilə qadınlar üçün antiviral dərmanlar xəstəliyin başlanğıcından sonrakı bir tarixdə təyin olunmalıdır. Əmizdirən qadınlara antiviral dərmanlar təyin edərkən, ana südünə davam etmə qərarı ananın vəziyyətinin şiddətindən asılıdır.

 

Patogenetik müalicə

İlk seçim antipiretik dərman gündə 4 dəfəyə qədər (gündə 4 q-dan çox olmamaqla) 500-1000 mq-da təyin olunan parasetamoldur. Hamiləliyin birinci və ikinci trimestrlərində ibuprofen (3-5 gün ərzində gündə 3-4 dəfə 200-400 mq; maksimum gündəlik doz 1200 mq) və ya selekoksib (gündə 2 dəfə 100-200 mq) 3-5 gün; uzunmüddətli istifadə üçün maksimum gündəlik doz 400 mq). Hamiləliyin üçüncü trimestrində ibuprofen və selekoksib əks göstərişdir.

 

Simptomatik müalicə

Hamiləlik dövründə (I, II və III trimestrlər), doğuşdan sonrakı və abortdan sonrakı dövrdə, mukolitik maddələrdən  və bronxodilatatorlardan (ipratropium bromid + fenoterol  hərəsindən 20 damcı) istifadə etmək mümkündür  (gündə 2 dəfə 4 - 4 ml fizioloji məhlulla). Doğuşdan sonraki və abortdan sonrakı dövrdə salbutamol bronxodilatator kimi də istifadə edilə bilər (gündə 2 dəfə  2,5-5 mq 5 ml fizioloji məhlulda ). Yetərli tənəffüs dəstəyi kompleks terapiyanın zəruri bir hissəsidir. Sətəlcəm olan bütün hamilə qadınlarda oksigen doyma dəyərləri təyin olunmalıdır.

Koronavirus infeksiyası üçün reanimasiya şöbəsinə köçürməsinin göstəriciləri: nəfəs almaq > dəqiqədə 25, SpO2 <% 92, həmçinin digər orqan çatışmazlığı .

 

 

 

Mürəkkəb infeksiya formaları üçün antibiotik terapiyası

Mürəkkəb infeksiya formaları olan xəstələrdə xəstəxanaya yerləşdirildikdən sonra ilk dörd saat ərzində antibiotik terapiyası təyin olunmalıdır. Xəstəliyin ağır gedişi olan xəstələr üçün antibakterial dərmanlar venadaxili tətbiq olunur.

İkincili viral-bakterial sətəlcəmdə (ən çox ehtimal olunan patogenlər Streptococcus pneumoniae, Staphylococcus aureus və Haemophilus influenza) aşağıdakı antibiotik terapiya rejimlərindən istifadə etmək üstünlük təşkil edir:

  • sefalosporin III nəsil makrolid

  • qorunan aminopenisilin makrolid

Üçüncü dərəcəli bakterial sətəlcəmdə (ən çox ehtimal olunan törədicilər Staphylococcus aureus, Haemophilus influenza metisilinə davamlı suşlarıdır) aşağıdakı dərmanların təyin edilməsi (müxtəlif kombinasiyalarda) əsaslandırılır:

  • IV nəsil sefalosporin makrolid

  • karbapenemlər

  • vankomisin

  • linezolid

Hamiləlikdə əks göstəriş antibakterial dərmanlar arasında tetrasiklinlər, ftorxinolonlar və sulfanamidlər var.

 

Hamiləlik zamanı siqaretdən imtinanın 11 əsas səbəbi

Alimlər hesab edir ki, tütün toksinləri birbaşa dölün hüceyrəsinin DNT-ə xəsarət yetirməklə demək olar ki, ilk növbədə beyin, ürək və ağ ciyər olmaqla bütün bədənə mənfi təsir edir. Bundan başqa, siqaretin 11 mənfi tərəfini göstərmək olar.

  1. Əvvəla, nikotin törəmələri yumurtalıq fəaliyyətini dayandırır, hamilə qalmamaq ehtimalını azaldır. Nikotin törəmələri fallopiya boruların daralmasına səbəb olur və buna görə hamiləlik çox vaxt uşaqlıqdan xaric olan yerdə inkişaf edir.

  2. Hamiləliyin düşüklə nəticələnməsi, ölü uşağın doğulması, erkən doğuş, az çəkili uşağın dünyaya gəlməsi kimi risklər artır. Orta hesabla siqaret çəkən anaların dünyaya gətirdiyi uşaqların çəkisi digərlərinə nisbətən 320 qr az olur.

  3. Yarımçıq doğulmuş və az çəkili yenidoğulmuşlarda çoxsaylı patologiyaların (eşitmə və görmə qabiliyyətin pozulmasın, əqli inkişafın ləngiməsi) olma şansı əhəmiyyətli dərəcədə artırır.

  4. Həm ananın, həm də dölün həyatına təhlükə yaradan müxtəlif ginekoloji patologiyalar yara bilər.

  5. Döldə anadangəlmə qüsurların (ürək qüsurları, dovşandodaqlıq , qurdağızlıq) yaranma riski artır.

  6. Uşaqda serebral iflici olma riski artırır.

  7. Körpələrdə “səbəbsiz ölüm” sindromun riski artır.

  8. Uşaqda ağciyər xəstəliklərin, xüsusilə astmanın artmasına səbəb olur.

  9. Uşaqlarda piylənmə riski artır.

  10. Uşağlarda kəskin leykozun (qan xərçəngi) riski artır.

  11. Gələcək nəsildə autizmin yaranma ehtimalını artırır.


 

Hamiləlikdə Rh qan uyğunsuzluğu

Rh faktor əslində altıncı hamiləlik həftəsində əmələ gəlməyə başlayan qan hüceyrələrinin və qırmızı qan hüceyrələrinin səthindəki kiçik hissəciklərdir. Rh (-) mənfi bir ananın Rh (+) pozitiv bir körpəsinə hamilə olduğu zaman qan uyğunsuzluğu meydana gəlir. Körpənin RH (+) pozitiv olması, bu faktoru atadan aldığını göstərir. Bu səbəbdən hamiləlik müayinəsinə gələn bir cütlükdən ananın və daha sonra həyat yoldaşının qan qrupu barədə soruşulur. Əgər həyat yoldaşı RH (+) və hamilə RH (-) olarsa, qan uyğunsuzluğu ola bilər. Hamiləlik və ya doğuş (xüsusilə doğuşun III dövründə) Rh (-)  ananın qan dövranına cift vasitəsilə Rh (+) döl qanının az miqdarda sızması prosesində ananın immun sistemini aktivləşdirməsi nəticəsində anti-D anticismlərin əmələ gəlməsinə Rh izoimmnizasiya deyilir. Bu anticismlər dölə aid eritrositləri parçalayır. Rh qan uyğunsuzluğu zamanı döldə anemiya, hidrops, beyin zədələnməsi və ürək çatışmazlığı kimi ağırlaşmalara səbəb ola bilər.

Rh izoimmunizasiyaya səbəb olan vəziyyətlər :

  • Doğuş, qeyseriyyə əməliyyatı

  • İnkişafdan qalmış hamiləlik, özbaşına düşüklər, süni abort (8-ci həftədən etibarən)

  • Amniosentez, kordosentez

  • Ektopik hamiləlik

  • Dekolman plasenta

  • Qanamalı düşük təhlükəsi

  • Xorion xovlarının biopsiyası  

  • Döldaxili hemotransfuziyalar

  • Qarın nahiyəsinə vurulan zədələr

  • Əkizlər (doğuşda risk ehtimalı)

  • Ciftin əllə ayrılması və xaric edilməsi

  • Rh uyğun olmayan qanın köçürülməsi 

  • Qanamalı plasenta previa

 

Qan uyğunsuzluğu zamanı ilk hamiləlikdə ümumiyyətlə problem olmaya bilər. Çünki ananın immun sistemində anticismlər əmələ gələnə qədər hamiləlik müddəti başa çatır. Doğuşdan sonra bunun qarşısı alınmazsa, sonrakı hamiləliklərdə bədən yad qan gördüyü zaman immum sistemi aktivləşərək dölün eritrosilərini məhv etməyə başlayır. Bununla birlikdə, ikinci və sonrakı hamiləliklərdə risk artır.

Qanda uyğunsuzluğun inkişafının qarşısını almaq üçün adətən hamiləliyin 24-26 cı  həftələrində anti-D immunoqlobulin (RHOGAM) inyeksiyası aparılır. Əgər doğulan  uşağın qan qrupu Rh müsbət olarsa, doğuşdan sonra ilk 72 saat ərzində qan uyğunsuzluğu inyeksiyası (Rh Ig) vurulacaqdır. Anti-D immunoqlobulin, körpədən anaya keçə bilən Rh (+) qan hüceyrələrini onları görmək və onlara qarşı anticismlər yaratmaq qarşısını alır. Qoruyucu iynə ananı gələcək hamiləliklərdə qorumağa davam edir.

Hamilənin qan zərdabında sərbəst vəziyyətdə olan Rh anticismlərini aşkarlamağa və onların spesifikliyini müəyyən etmək üçün qeyri-düz Kumbs sınağı aparılır. Bu test normal olaraq mənfi olmalıdır. Müsbət olduqda izoimmunizasiya olunmuş Rh uygunsuzluğu olur və pozitivliyin şiddəti ilə xəstəliyin fetusa vurduğu ziyan arasında elaqə yaranır.


 

Mənbə 

  1. ACOG Management of Alloimmunization

 

   

 

Hamiləliyin diaqnostikası

Hamiləliyin diaqnostikası adətən amenoreyanın (aybaşının olmaması) müddətinə, uşaqlığın ölçülərinin böyüməsinə, hamiləlik testinin pozitiv (müsbət) olmasına əsasən qoyulur. Həmçinin süd vəzilərinin böyüməsi və ağrılı olması da təyin edilir. Hamiləliyi erkən müddətdə aşkar etmək daha vacibdir, çünki zərərli substansiyaların   (rentgen şüaları, dərmanların teratogen təsiri) dölə təsirinin daha tez qarşısı alınır. Hamiləliyin diaqnostikası üçün olan əlamətləri bir neçə qrupa bölmək olar:

  1. Hamiləliyin şübhəli əlamətləri

Amenoreya (aybaşının kəsilməsi). Tək amenoreyaya görə demək olmaz ki, hər hansı bir qadın hamilədir. Hamiləlikdən başqa, emosional stres, endokrin pozuntular, bəzi dərman preparatları, xronik xəstəliklər, sidik-cinsiyyət sisteminin şişləri zamanı da amenoreyaya rast gəlinir.

  1. Ürəkbulanma və qusma. 50% hamilədə 2-12 həftə arası ürəkbulanma və qusmaya rast gəlinir. Qusma adətən, səhərlər daha çox olur, emosional gərginlik zamanı artır. Ağır dərəcəli ürkbulanma, qusma çoxdöllü hamiləlikdə və beçəxorda qanda xorionik qonodotropinin (HCG) artmasına bağlı yaranır. Qida zəhərlənməsi, mədə-bağırsaq xəstəliklərində də ürəbulanma və qusma olur.

  2. Mastodiniya – süd vəzilərinin ağrılı olması süd vəzi axarlarının hamiləliklə bağlı yaranan dəyişikliklərə reaksiyasıdır. Menstrual tsikldan öncə də süd vəzilərinin ağrılı olması olur, tək hamiləliyə bağlı simptom deyil. 

  3. Süd vəzilərindən ağ mayenin gəlməsi hamiləliyin 16 həftəsindən sonra olur. Həmçinin prolaktin yüksəkliyində də görülə bilir.

  4. Dölün hərəkətinin hiss olunması. İlk hamiləlikdə 18-20, təkrar hamiləlikdə 14-16 həftədə hiss olunur. Dölün hərəkəti yanlışlıqla bağırsağın peristaltikası –  hərəkətilə səhv salına bilər.

  5. Tezləşmiş diurez (sidik ifrazı), nikturiya (gecə sidiyə getmə) sidik kisəsinə böyümüş uşaqlıq tərəfindən olunan gərginliyin, mexaniki təzyiqin nəticəsində baş verir. 

Koronavirus və hamiləlik

Həkimlər hələ də virusun dölün inkişafına necə təsir etdiyini az bilir. Bununla birlikdə, koronavirus infeksiyası vəziyyətində hamilə qadınlarda digər sağlam insanlara nisbətən daha şiddətli simptomlar göstərilmir. Əksər insanlar kimi hamilə qadınlar da xəstəliyi ya yüngül, ya da orta ağır vəziyyətdə – öskürək, qızdırma, təngənəfəslik, baş ağrısı və iybilmə hissinin itməsi əlamətlərinin müşayiətilə keçirir və sağalırlar. Əksər qadınlar bir neçə gün ərzində sağalırlar.

Son dərəcə nadir hallarda hamilə qadınlarda ciddi simptomlar olur. Ürək problemi, astma, diabet, böyrək və ya qaraciyər xəstəliyi olanlar xüsusi bir risk qrupundadır və evdə qalmaları və mümkün olduqda hər hansı bir sosial təmasdan çəkinmələri tövsiyə olunur. Bəzi  viruslar hamiləlik üçün daha təhlükəli ola bilir, lakin koronavirusla bağlı hələ ki, belə hallara rast gəlinməyib.

Hamiləlik dövründə böyüyən döl qadının ciyərlərinə və ürəyinə təzyiq göstərməyə başlayır və qan dövranını çətinləşdirir. Gələcək ananın COVID-19 ilə yanaşı ağır bir xəstəliyi varsa, bu, vəziyyəti daha da çətinləşdirə və tənəffüs problemləri yarada bilər. Belə hallarda hamilə qadınlar xəstəxanada həkim nəzarəti altında olmalıdır.

Koronavirusla bağlı tənəffüs problemı olan qadınların əksəriyyətində həkimlər qadının nəfəs almasına kömək etmək üçün qeysəriyyə əməliyyatına müraciət etməli olurlar. Erkən doğum riskinin artmasıyla bağlı dəlillər isə yoxdur.

 

Virusun anadan dölə keçməsi mümkündürmü?

Bu mümkündür. Uşağın anadan koronavirusa yoluxması hallarını bilirik. Çində aparılan bir araşdırmada COVID-19 olan 33 hamilə qadından üç yoluxma faktı aşkarlanmışdır. Körpənin nə zaman (uşaqlıq yolunda, doğuş zamanı və ya doğuşdan sonrakı ilk anlarda) yoluxduğunu dəqiq müəyyənləşdirmək çox çətindir.

 

Hamiləsinizsə və virusa yoluxduğunuzu düşünürsünüzsə, nə etməlisiniz?

Soyuqlama və buna  bənzər simptomlarınız varsa, evdə qalın və həkiminizə müraciət edin. Həkimlə görüş planlaşdırmısınızsa, simptomlarınız barədə ona məlumat verin və müayinəni daha sonrakı bir tarixə təyin edin.

COVID-19 diaqnozu təsdiqlənərsə, xəstəliyin yüngül forması olduğu halda  hamilə qadınlar terapevt nəzarəti altında evdə müalicə ala bilərlər. Xəstəliyin orta və ağır formaları olduqda xəstəxanaya yerləşdirmə tələb olunur. Hamilə qadının təcrid olunmuş tək nəfərlik bir palataya yerləşdirilməsi tövsiyə olunur.

 

 

Hamiləliyin planlaşdırması

Hamiləlik üçün planlaşdırma həqiqətən vacibdir, xüsusən də indiki dövrdə. Hamiləlik, hətta tamamilə sağlam bir qadının bədəni üçün ciddi bir sınaqdır. Əvvəlcədən hazırlaşmadan hamilə olmaq yoxlanılmamış bir təyyarədə uçmaq kimidir. Təyyarələr hər uçuşdan əvvəl sınaqdan keçirilir. Bəs yeni bir insana həyat verməyə hazır olan bir qadın niyə orqanizminin sağlamlığını yoxlatmasın?  Axı, gələcək körpənin həyatı, qadının öz sağlamlığına münasibətindən asılıdır. 

Hamiləliyə hazırlıq prosesi olduqca mürəkkəbdir və bir neçə mərhələdən ibarətdir.  Cütlüyün hamilə qalmağı planlaşdırdığı vaxtdan bir neçə ay əvvəl (ən azı üç) planlaşdırmağa başlamağa dəyər. Körpənin doğulması və dünyaya gətirilməsinin bir qadının işi deyil, evli bir cütlüyün işi olduğunu başa düşmək lazımdır. Bu səbəbdən hamiləliyin planlaşdırılmasında atanın aktiv iştirakı özü üçün, həyat yoldaşı və gələcək körpə üçün son dərəcə zəruri və vacibdir.

Planlaşdırmanı həkimlərin köməyi olmadan etmək mümkün olmayacaqdır. Bir ginekoloq qəbulunda olmaq xəstəlikləri müəyyənləşdirməyə və vaxtında müalicə etməyə imkan verəcəkdir. İlk qəbuldan sonra qadının hamilə qalmaq üçün nə qədər hazır olduğunu öyrənmək üçün gələcək valideynlər bir neçə müayinədən keçirlər. Ginekoloq, hamiləliyi planlaşdırmazdan əvvəl bir qadının hormonal kontraseptivlərlə qorunması halında nə edəcəyinizi söyləyəcəkdir.  Planlaşdırılan hamiləlikdən 3 ay əvvəl hormonal kontraseptivlərin qəbulunu dayandırmaq lazımdır.

Gələcək bir ana üçün yalnız sağlam bir qadının sağlam bir körpə daşıyacağını və dünyaya gətirə biləcəyini başa düşməsi vacibdir. Bu baxımdan, hamilə olmaqdan çox əvvəl öz sağlamlığınızın qayğısına qalmağa başlamalısınız.  Yaxşı fiziki forma, xəstəliklərin olmaması, düzgün bəslənmə və pis vərdişlərin tərgidilməsi, gigiyena standartlarına riayət etmək və sağlam həyat tərzi – bunların hamısı qadın orqanizminə faydalı təsir göstərir və hamiləliyi asanlaşdırır. 

Bununla birlikdə, bütün vitaminlər qidadan əldə edilə bilməz.  Məsələn, bədən folik turşusunu yalnız süni formada əldə edə bilər, çünki yaşıl tərəvəzlər, lobya, və sitrus meyvələrindəki analoqu (folat) daha pis əmilir. Folik turşusu körpənin düzgün inkişafı üçün çox vacibdir və onun qəbulu hamiləlik boyu olmalıdır. Əgər qadın hamiləlik dövründə bu maddəni kifayət qədər alırsa, sinir sisteminin  patoloji olması riski minimuma endirilir.

 

Evli bir cütlüyə hansı testlərdən keçmək lazımdır?

Hamiləlik planlaşdırmadan əvvəl

  1. Bir ginekoloq tərəfindən müayinə, qadın üçün kolposkopiya  

  2. Qan qrupu və hər iki tərəfdə Rh faktoru. Əgər qadında Rh faktoru müsbət varsa, heç bir problem yoxdur.  Qadının mənfi Rh faktoru varsa, Rh faktoruna qarşı anticisimlər (kişi də mənfi olsa da) əmələ gəlir. Mənfi olduqda, bu testi hamiləliyin 8-ci həftəsindən başlayaraq ayda bir dəfə təkrarlayın.  Əgər qadında qan 1-ci qrupdursa, kişinin başqa bir qrupu varsa, qan qrupları ilə uyğunsuzluq mümkündür. Rh faktoruna qarşı anticisimlər analizi kimi qrup anticisimlər üçün analiz hamiləliyin 8-ci həftəsindən başlayaraq ayda bir dəfə aparılır.

  3. İnfeksiyalar üçün testlər: adi yaxma və hər iki tərəfdə gizli infeksiyalar üçün PCR

  4. TORCH kompleksi üçün qan testi. Məxmərək, toksoplazma, herpes, CMV, xlamidiyaya qarşı anticisimlər – kəmiyyət analizi (titrlə).  IgG anticisimlərin olması bu infeksiyalara qarşı imunitetin olması deməkdir və hamiləlik üçün bir maneə deyil. IgM-nin olması kəskin bir mərhələ olduğunu göstərir, bu vəziyyətdə planlaşdırma sağalana qədər təxirə salınmalıdır. Əgər məxmərəkə qarşı IgG anticisimlər  yoxdursa, qadına peyvənd vurulmalıdır və bundan sonra qadın 3 ay da qorunur.

  5. Diş həkimi, terapevt, fluoroqrafiyası hər iki həyat yoldaşı üçün vacibdır.  Terapevtin təyin edilməsi ilə dar mütəxəssislərin məsləhətləşməsi aparılır (KBB həkimi, uroloq, endokrinoloq, kardioloq, qastroenteroloq).

  6. Spermogram. Arzuolunandır, amma tələb olunmur. Spermanın keyfiyyətini müəyyənləşdirmək və gizli iltihablı bir prosesi müəyyən etmək üçün edilir (hər hansı bir yaxma və PCR-dən çox məlumatlı analiz).

  7. Pelvik orqanların ultrasəs müayinəsi - hər dövrdə ən azı 2 dəfə: menstruasiya sonrası və aybaşı əvvəl.  İlk dəfə pelvik organların ümumi vəziyyəti qiymətləndirilir, ikincidə sarı cisimin əmələ gəlməsinə baxılır.  İdeal olaraq, gözlənilən yumurtlama ərəfəsində bir ara üçüncü ultrasəs müayinəsi dominant follikülü aşkar etmək üçün.

  8. Reproduktiv sistem hormonları, tiroid, böyrəküstü vəzlər üçün qan analizi - göstəricilərə görə.

  9. Tiroidin, süd vəzilərinin ultrasəs müayinəsi - göstəricilərə görə.

  10. Hemostasiogram, koagulogram  - göstəricilərə görə.

  11. Qanın ümumi klinik analizi (hemoglobin, eritrositlər, leykositlər, trombositlər, ESR, rəng indeksi, leykosit formulu). Barmaqdan qan.  Ümumi sidik analizi (səhər sidik tamamilə yığılır).

  12. Sifilis, HİV, hepatit B və C üçün qan - hər iki həyat yoldaşı üçün.

  13. Ailədə irsi xəstəliklər, spontan abortlar varsa, tibbi genetik konsultasiyadan məsləhət alın.

 

İdiopatik və ya konstitusional  hirsutizm

Valideynləri və qadınları çox narahat hirsutizmin bir növü olan idiopatik hirsutizm haqqında məlumat vermək istəyirəm.

Hirsutizm nədir?  Hirsutizm dedikdə ilk nəyi düşünmək lazımdır?

Hirsutizm-Qadınlarda və daha çox gənc qızlarda üzdə,çənədə,üst dodaqda,çənəaltı nahiyədə, sinə arasında,süd vəzisi giləsi ətrafında,qarın və göbək ətrafında(androgenə həssas bölgələrdə) kişilərə xas tüklərin yaranmasıdır.5% qadınlarda rast gəlinir.

Hipertrixozla səhv salına bilir.Hipertrixoz-androgenə həssas olmayan bölgələrdə yumşaq və nazik tüklərin olmasıdır.Məsələn: çənəaltı nahiyədə nazik tük örtüyü var,burada tek örtüyünün artması-hipertrixoz,qalın,tünd,uzanan tüklərlə əvəzlənməsi-hirsutizmdir.

İdiopatik və ya konstitusional hirsutizm-androgenlərin(yəni kişi cinsi hormonları) artması olmadan yaranan normadan artıq tük örtüyünün olmasıdır.Adətən müəyyən etnik qruplarda,xüsusən də Aralıq dənizi ətrafında daha çox rast gəlinir.

Bu zaman qadının normal menstrual tsikli və qan plazmasında normal testoteronun səviyyəsi müşahidə olunur.Bu növ hirsutizmin səbəbi hələ də məlum deyil.Müəyyən olunub ki,bu qadınlarda dəridə [email protected] reduktazanın aktivlik səviyyəsi yüksəkdir.

Qanında sərbəst və ümumi testosteronun səviyyəsi,menstrual tsikli müntəzəm olan qadınlarda diaqnostikası aparılır.Mütləq prolaktinin yüksək səviyyəsi və qalxanvari vəzin funksiyası inkar olunmalıdır.

Bu tip hirsutizm müalicəyə tabe deyil.Dərman müalicəsinə ehtiyac yoxdur.İlk növbədə irsiyyət araşdırılmalıdır!

Anada olan depressiya uşağın erkən sosial, emosional və fiziki sağlamlığına təsir edir

Kanadada aparılmış bir araşdırmaya görə, 5 yaşından əvvəl anasında olan depressiyaya  məruz qalan uşaqlarda sosial, emosional və fiziki sağlamlıqda inkişaf geriliyi olması ehtimalı daha yüksəkdir.

Tədqiqatçılar Manitobada anadan olan (n = 52103) və 2005-2016-cı illər arasında Erkən İnkişaf Alətindən istifadə edilərək inkişaf zəifliklərini qiymətləndirilən və depressiyaya dair məlumatlar da daxil olmaqla anasının sağlamlığı haqqında qeydlər olan uşaqlara aid məlumatları araşdırmışlar. Anaların sağlamlığı  haqqında məlumatlar həkim ziyarətləri, xəstəxanaya yerləşdirmə və ya reseptlərə  əsaslanaraq əldə edilmişdir.

Ümumilikdə, 9.938 uşağın (19,1%) anası doğumdan sonrakı beş il ərzində depressiya ilə əlaqədar müalicə almışdı. Tədqiqat zamanı doğum vaxtı ananın yaşı, təhsili, sosial təcrid olunması, ailə vəziyyəti, siqaret çəkməsi, psixotrop maddə istifadəsi, yaşayış yeri və gəliri, habelə uşağın hestasiya yaşı, doğuşun üsulu və uşağın cinsi də daxil olmaqla xüsusiyyətlər nəzərə alınmışdır. Araşdırmalar ana depressiyasına məruz qalmayan uşaqlar ilə müqayisədə, ana depressiyasına məruz qalan uşaqların ən azı bir sahədə inkişafdan geri qalma ehtimalının daha yüksək olduğunu aşkar etdi. Müəyyən olundu ki, ümumiyyətlə, ana depressiyasına məruz qalma ilə əlaqəli ən böyük risklər sosial səriştə, fiziki sağlamlıq, rifah  və emosional yetkinlik  ilə əlaqədardır. Araşdırmanın aparıcı müəllifi Kaliforniyadakı Stenford Universitetindən Elizabet Vall-Viller tədqiqatın nəticələri haqqında yazır: "Anada olan depressiyanın ən çox uşağın sosial səriştə, fiziki sağlamlıq və emosional yetkinlik kimi inkişaf sahələrinə təsir etdiyini gördük və doğuşdan dərhal sonra və məktəbəqədər dövrdə bu təsirin daha güclü olduğunu aydınlaşdırdıq. Bu, həm ana, həm də uşaq üçün daha yaxşı nəticələrə gətirib çıxara biləcək müdaxilə nöqtələrini müəyyənləşdirmək və kliniki kömək üçün vacibdir. Ancaq ana depressiyasına məruz qalan uşaqların hamısının açıq inkişaf geriliyi yox idi. Ana depressiyasına məruz qalan cəmi 2.950 (29.5%) uşağın 5 yaşına qədər bir və ya daha çox inkişaf sahəsində geriliyi müəyyən edilmişdir. Bunun səbəbi, depressiyanın geniş bir spektrdə rast gəlinməsi, həmçinin necə müalicə olunması idi. Bir uşaq ana depressiyasına məruz qalir, ancaq ana təsirli bir müalicə alırsa, o zaman bu uşağın ana depressiyasına məruz qalmayan uşağa nisbətən daha çox inkişaf zəifliyi yaşamasını gözləmirik".

Tədqiqat qrupunun bildirdiyinə görə,  araşdırma zamanı  məhdudiyyətin biri ondan ibarət idi ki, tədqiqatçılar anada depressiyanı müəyyən etmək üçün inzibati bəyanatlardakı məlumatlardan istifadə etmişlər. Beləliklə, cəmiyyətdə analar arasında depressiyanın yayılması tam qiymətləndirilməmiş ola bilər. Tədqiqatçıların ana depressiyasının başlanğıcının dəqiq vaxtı və depressiyanın şiddəti barədə  məlumatları yox idi. Tədqiqat zamanı erkən uşaq inkişafına təsir göstərə biləcək tərbiyə tərzləri və ya atalar haqqında məlumatlar da araşdırılmamışdır.

Araşdırmanın müəlliflərindən olan Braun Universitetindən Dr.İ.Yaçmink bildirir: "Bu tədqiqat ana depressiyası ilə inkişaf zəifliyi arasında bir əlaqə olduğunu nümayiş etdirsə də, əksər uşaqlarda heç bir inkişaf zəifliyi yox idi. Bu, uşaqların dayanıqlı olduğunu göstərir. Bu dayanıqlılığa kömək edən qoruyucu amilləri, məsələn, ananın depressiyasına baxmayaraq ana-uşaq münasibətlərinin güclü ola biləcəyi spesifik məqamları, digər uşaq baxıcılarının, məsələn ataların  və ailəni dəstəkləyən başqa insanların təsirini müəyyən etmək üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac var.”

 

Mənbə

  1. Maternal Depression Impacts Child's Early Social, Emotional and Physical Health - Medscape - Aug 17, 2020

  2. https://bit.ly/2E2t2Np and https://bit.ly/3h6aKJD Pediatrics, online August 17, 2020.




 

Narahat ana

Çox vaxt uşaq qayğısının arxasında ananın narahatlığı gizlənir, bəzən bu narahatlıq böyük miqyaslara çatır və uşağın inkişafını təhdid edir. Narahatlıq hissi qadında hamiləlik dövründən başlayır, bəzən hətta övlad yetkinlik yaşına çatdıqda belə davam edir və patoloji formalara çatır. Narahatlıqla mübarizə aparmaq üçün ondan qaçmamaq və bu narahatlığın nə ilə əlaqəli olduğunu təhlil etmək lazımdır. Bəs narahatlığı necə tanıya və aradan qaldıra bilərik?

 

Dövrlər üzrə narahatlığın təzahürləri və həlli

Hamiləlik dövrü. Narahatlıq artıq hamiləliyin ilk günlərindən başlayır. Əgər hamiləlik planlaşdırılmamışdırsa, narahatlıq başa düşüləndir və bir çox suallarla – "Bu uşağa ehtiyac varmı?", "Onu necə böyüdəciyik?", "Atası mənə kömək edecekmi?" ilə əlaqəlidir. Bir hamiləlik planlaşdırılırsa və bütün bu suallar həll olunarsa, onda doğuş qorxusu ön plana çıxır. Çox vaxt analar, qarşıdakı ağrı hissinə görə böyük bir narahatlıq keçirirlər.

Həlli: Əgər uşaq planlaşdırılmırsa, ancaq onu dünyaya gətirməyə qərar verirsinizsə, o zaman sizi gələcəkdə rastlaşa biləcəyiniz maddi çətinliklər narahat edə bilər. Ancaq bunu bilməlisiniz ki, övladınızı böyütmək üçün nəzərinizdə böyütdüyünüz qədər çox pula ehtiyac yoxdur. Birincisi, dövlət müəyyən vəsait ayırır. İkincisi, körpəniz çox kiçik olduğu halda belə, heç olmasa kiçik həcmdə əlavə gəlir əldə etmək mümkündür. 

Analıq kursları da hamiləlik dövründə narahatlığı və doğuş qorxusunu minimuma endirməyə kömək edə bilər. Burada valideynlərə hamiləliyin necə getdiyi və doğuşun necə baş verdiyi barədə bütün məlumatlar verilir. 

Doğuşdan sonrakı ilk aylar. Körpə doğulanda böyük bir yük kimi görünür. Bir yaşa qədər olan körpə anadan xüsusi diqqət tələb edir. Ata ona qarşı azalan diqqətsizlikdən şikayətlənir. Belə olduqda isə anaya ikitərəfli təzyiq hiss edir, beləliklə narahatlıq artır. 

Bir çox analar qəfil ölüm sindromundan narahat olur, ona görə tez-tez sakit yatmış körpəyə qorxu içində yaxınlaşır, onun nəfəsini yoxlayır, qəfil ölüm sindromundan qorxurlar. 

Həlli: Üzərinizə çox məsuliyyət götürməyin. Çünki ana kimi sizin əsas işiniz  körpəyə qayğı göstərməkdir. Ev işləri üçün digər ailə üzvlərindən yaxud yaxın insanlardan kömək istəyin. Uşaq baxımı ilə əlaqəli məsələlərə gəlincə isə, bunun üçün internet vasitəsilə çoxsaylı mənbələrə baxa, yaxud pediatra müraciət edə bilərsiz. Körpənin fiziki sağlamlığından daha az narahat olmaq üçün uşağın bu dünyaya öz vəzifələri ilə gəldiyini başa düşmək vacibdir. 

Körpənin qəfil ölüm sindromu qorxusundan yaxa qurtarmaq üçün isə köpənizlə birlikdə yatmağa çalışın. Birgə yatmaqla körpəniz sizi hiss edəcək və dərin yuxuya gedəcək.

Erkən uşaqlıq və məktəbəqədər yaş. Uşaq fəal hərəkət etməyə başlayanda ananın körpənin fiziki təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlığı artır: birdən yıxılar, dəyər və ya yeyər, xəstələnir və s. Məktəbəqədər bir uşağın anasının narahatlığı, tez-tez onunla ayrılmaqla əlaqələndirilir, məsələn, uşaq bağçasına və ya bir inkişaf mərkəzindəki dərslərə gedərkən: körpə xəstələnəcək, onunla pis rəftar ediləcək və s.

Həlli: Körpənizinlə bağlı narahatlığı yüngülləşdirmək üçün, vaxtında onu sığortalamaq üçün, hər zaman onun yanında olun,lakin biliklərinə,şəxsi təcrübə almağına müdaxilə etmədən. Bu yanaşma ilə körpə qısa müddətdə nəyin edilə biləcəyini və təhlükə yaradan amilləri anlamağı öyrənəcəkdir. Körpənin siz olmadan pis hiss edəcəyindən qorxsanız, kollektiv haqqında daha çox məlumat əldə edin, müəllimlə danışın, körpəylə vidalaşanda, ona söz verin: "Mən mütləq səni gəlib götürəcəm." Uşağın kollektivə uyğunlaşması barədə məlumat axtarın və tövsiyələr üçün psixoloqa müraciət edin.

Məktəb yaş dövrü. Bu dövrdə valideynlərin bir o qədər də haqlı olmayan gözləntiləri onları narahat edir. Məsələn, qəfildən məlum olur ki, uşaq kifayət qədər yaxşı oxumur, səhv dostlar seçib, yanlış məqsədləri var və s. 

Həlli: Uşaq sizin gözləntilərinizi yerinə yetirməyə bilər, onu olduğu kimi qəbul edin və sevin. Yüksək gözləntiləriniz yoxdursa, məyusluq qorxusu da olmayacaq. Övladınızı sevərək onunla mənəvi yaxınlıq qura bilsəniz, onun pis vəziyyətlərə, yaxud yanlış insanların çevrəsinə düşmək riski əhəmiyyətli dərəcədə azalacaq.

Narahatlıq niyə təhlükəlidir?

Hamiləlik dövründə həddindən artıq narahatlıq erkən doğuş təhlükəsi yarada bilər. Hədsiz narahatlıq onsuz da çətin olan doğuş prosesini daha da çətinləşdirə bilər. Bundan başqa, narahat ananın uşağı həyatın ilk ilində çox ərköyün olur, daim qucağa istəyər.

Məktəbəqədər yaşda olan uşaq narahat anaya sıx bağlı olur. Başqaları ünsiyyət onun üçün çətinləşir. Əgər ana daim uşağın başına pis hadisə gələcəyindən narahat olur və bunu öz uşağına da hiss etdirirsə, o zaman uşaq öz imkan və bacarıqlarını aşkara çıxara bilməyəcək, özünü sərbət idarə edə bilməyəcək. Narahat anaların uşaqları tez-tez qorxulu yuxular görür. Psixoloqların müşahidəsinə görə, bir ana uşağının xəstələnəcəyindən çox qorxursa, bu, uşağın xəstələnməsinə səbəb ola bilər. Ana uşağın dərslərinə görə hədsiz narahatlıq keçirirsə, uşaq ağır stres altında daha çox çalışmalı olur ki, bu da onun həm fiziki, həm də psixi sağlamlığına ziyan ola bilər.

 

Narahatlığı necə aradan qaldırmaq olar?

Əvvəlcə narahatlığınızı və onun səbəblərini müəyənləşdirin. Bunun üçün sizi narahat edən problem haqqında müxtəlif vasitələrlə – internetdə araşdırmaq, mütəxəssisə müraciət etmək, başqa valideynlərin təcrübəsindən faydalanmaqla məlumat toplamağa başlayın. Məlumatlanmaq sizə narahatlıqdan yaxa qurtarmağa imkan yaradacaq. Ancaq gördüyünüz tədbirlərdən sonra hələ də izaholunmaz narahatlıq və təşviş keçirirsinizsə, o zaman bir psixoloqa müraciət etməlisiniz.

 

Prenatal diaqnostika

Prenatal diaqnostika nədir-dölün bətndaxili inkişaf dövründə rast gəlinən irsi və qazanılmış patologiyaların doğuşa qədər aşkarlanmasıdır.İİnvaziv və qeyri-invaziv olmaqla iki qrupa bölünür.lk dəfə prenatal diaqnostika 1977-ci ildə,plazma alfa feto protein (AFP) kəşf olunduqdan sonra aparılmışdır.Böyük Britaniyada aparılan müayinədə hamiləliyin 16-18 həftəsində olan qadının qanında AFP yoxlanılmışdır və onun artma tezliyi sinir borusu qüsurlarının artması ilə düz mütənasib olmuşdur.Daha sonra bu diaqnostik metodlar daha da təkmilləşdirilmişdir.Hal-hazırda nəinki sinir borusu qüsurları,həmçinin 21-ci,13-cü,18-ci-ci xromosomların trisomiyaları(Daun,Patau,Edüards sindromları) və digər genetik xəstəliklər,metabolizm pozğunluqlarının da diaqnostikası aparılır.

Rastgəlmə tezliyinə görə risk qrupunda olan qadınlar:

-35-40 yaşın olması

-ilk gec doğan qadın

-anamnezində irsi və somatik xəstəliklər(şəkərli diabet)

-anamnezində  və irsiyyətdə genetik xəstəlikləri olan uşaqların olması

-spontan və adəti düşüklər

İlkin prenatal diaqnostika aiddir:

-USM

-NİPT(non-invaziv prenatal test)

Hamiləlik müddətində üzə çıxan və doğuma qədər davam edə bilən ciddi xromosom anormallıqlarının daha  erkən müddətdə müəyyən edilməsilə bərabər hamiləlik təqiblərində edilən ikili və üçlü tarama testlərinə görə  daha yüksək effektivliyə malikdir. Cəhd olunan bir müdaxiləyə ehtiyac qalmadığı üçün düşük riski yoxdur.Non invazivdir.NİPT testinin düşük riskli çıxması uşağın genetik olaraq bütünlüklə sağlam olacağı mənasına gəlmir, test sadəcə müəyyən DNA sahələrini müəyyən edir. Baxılan xromosomlar və genetik xəstəliklər yönümündən 98%-in üzərində bir doğruluq payı olmasına baxmayaraq NIPT testi bir diaqnostik test deyil, baxış testidir. Bu səbəblə nəticənin riskli çıxması halında mütləq bir prenetal test ilə dəstəklənməsi gərəklidir.

NIPT Testi Nə Vaxt Və Necə Həyata Keçirilir?

Testin normal nəticə verməsi üçün ananın qanından əldə edilən döl DNA-sının müəyyən bir miqdarda olması lazımdır. Bu səbəblə hamiləliyin 10. həftəsindən etibarən məsləhət görülür. Daha öncəsində tətbiq olunan testlərdə nəticə alınamama riski yüksəkdir. Test üçün istehsal olunmuş özəl borulara 10 ml qan alınması işləm üçün kifayət edir.

İkili tarama testi

11-14 həftəlik hamiləlik müddətində USM vasitəsilə CRL (büzdüm-təpə) ölçüsü alınır.NT-ənsə qalınlığına baxılır.(norma <3.5mm).Burun sümüyünün varlığı önəmlidir.(norma:var)

USM ilə eyni gündə nəticələr qeyd olunaraq,ikili tarama tesi verilir.Bu zaman,qanda B HCG və PAPPA yoxlanılır.BHCG-hamiləlik zamanı ciftdəki hüceyrələr tərəfindən sintez olunan hormondur.İlk 3 ayda miqdarı artır.Çoxdöllü hamiləlikdə,genetik qüsurlarda,beçəxorda,stimulyasiya məqsədilə istifadə olunan dərman preparatları zamanı BHCG artır.PAPPA-plasenta tərəfindən sintez olunur,hamiləliyin müddəti artdıqca artır.Adətən BHCG yüksək,PAPPAnın aşağı olması,ikili testin nəticəsinin pozitiv olmasına işarədir və amniosentez,CVS-ə göstərişdir.

-üçlü tarama testi

Hamiləliyin 16-20həftəsində aparılır.En uyğun həftə-18 həftə hesab olunur.Üçlü testin ikili testdən fərqi sinir borusu defektlərini aşkarlamasıdır.Bunun üçün AFP istifadə olunur.AFP.in normadan 2 dəfə çox çıxması sinir borusu qüsurlarına işarədir.Effektivliyi 60%dir.

-dördlü test

Hamiləliyin 15-22 həftəsində aparılır.Üçlü testdən daha informativdir,çünki üçlü testin markerlərinə İnhibin A əlavə olunmasıyla tamamlanır.Effektivlik 80%-ə qədər yüksəlir.

Prenatal diaqnostikada istifadə olunan bu testlərdə bir kənaraçıxma olarsa,dəqiqləşdirmək məqsədilə amniosentez və CVS aparılır.

İnvaziv müayinə metodlarına amniosentez və CVS daxildir.

-Amniosentez

Amniosentez -incə bir iynə vasitəsilə USM altında dölyanı mayenin çəkilərək genetik (xromosom) xəstliklərə görə müayinə olunmasıdır.Adətən 15-17ci həftələrdə aparılır.Daha erkən 12-14 həftələr arası da oluna bilər.15 həftə və daha tez aparılması erkən və gec düşük təhlükəsini artırır.Hər 100 qadından biri (1%) düşük riski var.Ananın rezusu RH(-) dirsə,işləm sonrası anaya anti-D-immunoqlobulin vurulmalıdır!

-CVS(Xorion xovlarının biopsiyası)

Chorionic villus sample (CVS), inkişaf edən döldə ciddi xromosom pozğunluqlarını göstərən prenatal testdir. Bu test məqsədi plasentanın bir hissəsini götürərək, toxumanın genetik tərkibini təhlil etməkdən ibarətdir. Cari araşdırmalar göstərir ki, CVS amniosentezə nisbətən daha az riskli metodlardan biridir.

CVS-in üstünlüyü: Hamiləlik dövründə təxminən 10-12 həftə müddətində həyata keçirilə bilər.CVS nəticələri amniosentezlə müqayisədə qeyri-qənaətbəşdir və amniosentezdən fərqli olaraq sinir borusu qüsurları haqqında məlumat verə bilməz.

Sağlam hamiləlik-sağlam gələcəyin başlanğıcıdır!!!